Belangrijke links

Automutilatie / zelfverwonding

Automutilatie of zelfverwondend gedrag is het moedwillig direct beschadigen van lichaamsweefsel, zonder bewust uit te zijn op zelfdoding. Automutilatie komt veel voor bij slachtoffers van seksueel geweld. Het komt vooral voor bij mensen met een borderline stoornis, maar ook bij andere persoonlijkheidsstoornissen. Zelfverwonding heeft op korte termijn nogal eens positieve gevolgen (ontspanning, gevoel van controle, weer voelen dat je leeft, afname van negatieve gevoelens). Maar op de lange termijn zijn de gevolgen negatief: blijvende schade in de vorm van littekens, maar tevens zelfhaat, gevoelens van schuld, zwakte of waardeloosheid.

Redenen van zelfverwonding

Slachtoffers hebben diverse redenen om aan automutilatie te doen. Enige van deze redenen worden onderstaand genoemd.

  • ontlading van spanning;
  • uiting van woede of verzet;
  • boete doen, zelfbestraffing;
  • vermindering van negatieve gevoelens als leegte, onbestemde angst, spanning, depressie of woede;
  • doorbreken van vervreemding, afwezigheid, weer contact maken met het eigen lichaam; reactie op depersonalisatie en dissociatie;
  • pijn verdragen als teken van macht en controle;
  • communiceren dat er iets ernstigs aan de hand gaat; vraag om hulp en aandacht;
  • opvullen van innerlijke leegte, verdrijven van eenzaamheid.

Verklaringen voor zelfverwonding

Biologisch:

  1. een afwijking van het serotonerge systeem kan meespelen bij impulsieve, op de persoon zelf gerichte agressie;
  2. vermindering van de beleving van pijn kan samenhangen met veranderingen in het endogene opiaatsysteem. Het is mogelijk dat bij zelfverwonding endorfinen vrijkomen die een aangename roes veroorzaken of tenminste negatieve gevoelens doen verminderen. Zo kan ook ‘verslaving aan zelfverwonding’ ontstaan.

Psychologisch:

  1. uiting van wrok, woede en onvermogen of poging om belangrijke anderen ‘onder controle te houden’ (Kernberg);
  2. regulatie van gevoelens door verlichting van negatieve gevoelens en bekrachtiging door steun, aandacht en zorg van de omgeving (Linehan.

Sociaal:

  1. zelfverwonding als symbool of teken van een tegencultuur;
  2. uiting van protest tegen autoritair-restrictief beleid.

Wat doe je eraan?

Meestal is zelfverwonding maar één aspect van een complex van ernstige (persoonlijkheids)problemen. Er kan sprake zijn van traumatische ervaringen, emotionele verwaarlozing en/of ernstig verstoorde relaties. Het stoppen met de zelfverwonding vraagt dan een brede psychotherapeutische aanpak.

Binnen zo’n psychotherapeutische aanpak, kunnen de volgende elementen zijn opgenomen:

  1. dagboekschrijven: opschrijven wat er in je opkomt als je aan zelfverwonding denkt;
  2. serieus nemen en onderzoeken van spanningen; niet meer toegeven aan de neiging deze ‘belachelijk, overdreven, onterecht’ te vinden;
  3. ontspannende activiteiten ondernemen: sporten, lichamelijke inspanning leveren en zo spanning ontladen;
  4. zoeken van afleiding, bijvoorbeeld muziek, creatief bezig zijn;
  5. contacten met anderen zoeken, niet om over zware onderwerpen te praten, maar ter ontspanning;
  6. ontspanningsoefeningen, yoga of meditatie.Verder is voor verandering op lange termijn van belang:
  7. leren negatieve gevoelens te accepteren en te hanteren;
  8. leren op een adequate manier aandacht of hulp te vragen;
  9. leren respect voor jezelf en je lichaam te hebben, en jezelf te waarderen.

Bron: www.moeilijkemensen.nl/info/zelfverwonding.html