Belangrijke links

Anofranil / Clomipramine

Clomipramine is sinds 1968 internationaal op de markt. Het is op recept verkrijgbaar onder de merknaam Anafranil en het merkloze Clomipramine. Het is te verkrijgen in tabletten en dragees.

1. Wat doet dit middel en waarbij wordt het gebruikt?
Clomipramine behoort tot de groep tricyclische antidepressiemiddelen. Het regelt in de hersenen de hoeveelheid van twee natuurlijk voorkomende stoffen die een rol spelen bij stemmingen en emoties, namelijk serotonine en noradrenaline. Artsen schrijven het voor bij depressie, zenuwpijn, angststoornissen, zoals dwangneurose of paniekaanvallen, en bij narcolepsie. Clomipramine wordt soms ook toegepast bij mannen die problemen hebben met een voortijdige zaadlozing.

Depressie
Verschijnselen
Bij depressiviteit is er sprake van een sombere stemming, geen interesse en plezier meer in de dingen van het leven. Iemand die depressief is, voelt zich vaak waardeloos en heeft schuldgevoelens. Ook kunnen mensen met depressiviteit snel geîrriteerd zijn en moeite hebben met inslapen of doorslapen

Effect
Clomipramine verbetert deze verschijnselen bij ongeveer zes op de tien mensen. U voelt zich energieker en uw stemming verbetert. Het kan echter wel vier tot zes weken duren voor u dit effect merkt. Het is belangrijk om het middel dan nog ongeveer een halfjaar te blijven gebruiken. U voorkomt hiermee dat de depressiviteit terugkomt.

Hoewel de werking tegen depressiviteit pas na een aantal weken inzet, kunt u wel meteen na het begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Behandeling
Uw arts zal meestal beginnen met de laagst mogelijke dosering, zodat u in het begin zo min mogelijk hinder ondervindt van de bijwerkingen. In de loop van de eerste weken, of als het effect op zich laat wachten, zal uw arts een hogere dosering proberen.

Zenuwpijn
Verschijnselen
Bij zenuwpijn voelt u heftige pijnschokken met een zeer scherpe, stekende of constant brandende pijn. De pijn is continu aanwezig of kan opkomen na slechts een lichte aanraking. Het betreft vaak één specifiek deel van het lichaam, zoals een deel van het gezicht, een deel van de romp of een voet of arm. Ook fantoompijn is een vorm van zenuwpijn. Dit is pijn die aanwezig lijkt te zijn in een afgezet lichaamsdeel, bijvoorbeeld een been.

Oorzaak
De oorzaak van zenuwpijn ligt bij de gevoelszenuwen. Deze versturen ‘berichten’ over aanrakingen en verwondingen naar de hersenen. Beschadigde of geîrriteerde zenuwen zullen deze berichten onjuist versturen, waardoor de hersenen heftige pijn voelen, zonder dat er van een verwonding sprake is.

Behandeling
Een beschadiging of irritatie van een gevoelszenuw kan bijvoorbeeld ontstaan na gordelroos (een infectie van een zenuw met een Herpes-virus) of bij diabetes (suikerziekte), maar er zijn ook andere oorzaken mogelijk. Bij zenuwpijnen ligt de oorzaak van de pijn dus niet in een beschadiging op de plaats waar u de pijn voelt, maar bij de betrokken gevoelszenuw zelf. Daarom hebben gewone pijnstillers meestal weinig effect bij zenuwpijnen.

Werking
Clomipramine is oorspronkelijk bedoeld als middel tegen depressiviteit. Bij deze toepassing bleek dat het soms ook zenuwpijnen verminderde. Dit pijnstillende effect komt op een andere manier tot stand dan de werking tegen depressiviteit. De pijnstillende werking begint niet meteen, maar treedt in na één tot twee weken.

Angstgevoelens en gespannenheid
Clomipramine wordt gebruikt bij verschillende soorten angsten, zoals dwangneurosen en paniekstoornissen.

Verschijnselen
Een dwangneurose, zoals smetvrees, is een angststoornis waarbij mensen de drang voelen om voortdurend bepaalde handelingen uit te voeren, zoals overdreven vaak schoonmaken en wassen. Een medische term voor een dwangneurose is een ‘obsessief-compulsieve stoornis’.

Behandeling
Clomipramine vermindert bij twee van de vier mensen deze neuroses. Gesprekken met een psychiater of psycholoog (gedragstherapie) lijken beter te werken en bij meer mensen, namelijk bij drie op de vier mensen.

Effect
U merkt het effect van clomipramine niet meteen, maar pas na vijf tot tien weken. Ondanks dat kunt u wel meteen na het begin van de behandeling last krijgen van bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, want meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Paniekstoornis
Verschijnselen

Bij een paniekstoornis hebben mensen ongewoon sterke aanvallen van paniek. Deze aanvallen gaan gepaard met allerlei lichamelijke verschijnselen zoals zweten, trillen, duizeligheid, misselijkheid en hartkloppingen. Ook heeft men vaak een voortdurende angst om opnieuw een paniekaanval te krijgen. Hiervan heeft iedereen wel eens in geringe mate last. Als de klachten extreem vaak voorkomen en zeer heftig zijn, dan kunnen ze uw welzijn en dat van de mensen in uw omgeving sterk verminderen. In dat geval kan uw arts een behandeling met clomipramine proberen. Hiernaast zal uw arts u door middel van gesprekken helpen.

Effect
Het effect merkt u niet meteen, maar pas na drie tot vijf weken. De eerste twee weken van de behandeling kunt u zelfs meer last van angst krijgen. Ook heeft u de eerste weken meer kans op bijwerkingen. Stop dan niet met het gebruik, meestal verminderen de bijwerkingen als u gewend bent geraakt aan het middel. Vaak verdwijnen ze zelfs.

Narcolepsie
Verschijnselen
Narcolepsie wordt ook wel slaapziekte genoemd. Hierbij heeft men aanvallen van onbedwingbare slaap, waarbij ook vaak de spieren verslappen. Een aanval treedt soms op bij hevige emoties, zoals lachen of schrikken.

Werking

Clompramine onderdrukt de slaapaanvallen. De werking begint binnen een paar weken

2. Op welke bijwerkingen moet ik letten?
Of er bijwerkingen optreden, en in welke mate, hangt af van hoeveel en hoe lang u dit middel gaat gebruiken. Bovendien zullen bijwerkingen niet bij iedereen optreden, maar alleen bij personen die daarvoor gevoelig zijn. De meeste bijwerkingen zijn in de eerste week het meest uitgesproken en nemen daarna af of verdwijnen zelfs. Ze gaan weer over als u met het middel stopt.

Regelmatig
Vooral de eerste tijd dat u dit middel gebruikt:
sufheid, slaperigheid, een verminderd reactievermogen en wazig zien. Dit is vooral lastig bij activiteiten waarbij uw oplettendheid erg nodig is, zoals autorijden, het beklimmen van een ladder of het bewaken van een proces op het werk. Onderneem geen risicovolle activiteiten, zeker niet de eerste twee weken van de behandeling, als u nog aan het middel moet wennen.

hartkloppingen, beven, angst, slapeloosheid en verwardheid.

droge mond, doordat u minder speeksel aanmaakt. Als u in het begin van de behandeling veel last heeft van een droge mond kunt u de aanmaak van speeksel stimuleren met (suikervrije) kauwgom of door te zuigen op ijsblokjes. Door de droge mond ontstaan sneller gaatjes in uw gebit en ontstekingen van het slijmvlies van de mondholte. Poets en flos extra goed als u merkt dat u last blijft houden van een droge mond. Laat eventueel de tandarts vaker controleren.

verstopping (obstipatie). Eet vezelrijke voeding en drink veel. Neem contact op met uw arts als u veel last blijft houden van verstopping.

duizeligheid, vooral bij het opstaan. Heeft u hier last van of bent u licht in het hoofd, overleg dan met uw arts. Misschien is uw bloeddruk verlaagd.

minder of soms juist meer zin in vrijen. Bij mannen: moeilijker krijgen van een erectie. Bij vrouwen: moeilijker krijgen van een orgasme. Clomipramine wordt vanwege deze werking soms wel gebruikt bij mannen met een te vroege zaadlozing.

Soms

Zweten en trillende handen.

Na enkele maanden: gewichtstoename. Let daarom goed op wat en hoeveel u eet. Vraag uw huisarts om een verwijzing naar een diêtist als u te veel aankomt.

Misselijkheid en braken, vooral als u begint met dit middel. Mogelijk helpt het om dit middel op een volle maag in te nemen.

Moeilijk kunnen plassen. Dit is vooral van belang als u al moeite met plassen heeft door een vergrote prostaat. Neem contact op met uw arts als u dit merkt. Mogelijk is een ander medicijn geschikter voor u.

Pijn op de borst bij inspanning. Dit middel kan hartkloppingen geven en de bloeddruk verlagen. Dit kan bij mensen met hartkramp (angina pectoris) een aanval uitlokken. Overleg hierover met uw arts.

Overgevoeligheid voor dit middel. Dit merkt u aan jeuk, rode vlekjes, een gezwollen tong of gezicht. Raadpleeg bij deze verschijnselen uw arts. Geef aan de apotheek door dat u overgevoelig bent voor clomipramine. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u het middel niet opnieuw krijgt.
Zelden
Borstvorming (bij mannen), melkafscheiding uit de borsten. Dit verdwijnt weer als u stopt met het gebruik.

Bloeddruk, bloedbeeld en leverwerking kunnen veranderingen ondergaan; uw arts zal u hierop controleren. Krijgt u onverklaarbare koorts, keelpijn, blauwe plekken of een gele verkleuring van het oogwit, staak dan het gebruik en waarschuw uw arts. Dit kan duiden op een bloed- of leverafwijking.

Verergering van glaucoom (verhoogde oogboldruk). Heeft u al last van groene staar of glaucoom aan één of beide ogen? Overleg dan met uw arts over extra controle door de oogarts.

Als u porfyrie heeft, een stofwisselingsziekte waarbij men aanvallen krijgt van buikpijn, braken, koorts en hartkloppingen: dit middel kan een aanval uitlokken. Geef aan de apotheek door dat u porfyrie heeft. Het apotheekteam kan er dan op letten dat u dit middel of andere uitlokkende middelen niet krijgt.
Krijgt u andere verschijnselen die u in verband brengt met dit middel, raadpleeg dan altijd uw apotheker. De apotheek kan uitzoeken of het misschien te maken heeft met andere geneesmiddelen die u gebruikt.

3. Heeft dit middel een wisselwerking met andere medicijnen?
De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen zijn:
andere middelen die het reactievermogen verminderen. Bij deze middelen is vaak op de verpakking een gele waarschuwingssticker geplakt. De effecten op bijvoorbeeld de rijvaardigheid versterken elkaar. Rijd geen auto als u twee of meer van dergelijke middelen gebruikt.

andere middelen tegen depressiviteit kunnen te sterk werken en meer bijwerkingen geven als u ze tegelijk met clomipramine gebruikt. Raadpleeg uw arts, zodat deze eventueel de doseringen kan verlagen. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u een ander middel tegen depressiviteit veilig kunt gebruiken.

selegiline (Eldepryl), een middel tegen de ziekte van Parkinson. Selegiline en clomipramine kunnen elkaars werking versterken en daardoor meer bijwerkingen geven. Ook als u al gestopt bent met dit middel kan het enkele dagen tot weken duren voor u selegiline veilig kunt gebruiken. Overleg met uw arts.

halofantrine (Halfan), een middel tegen malaria, kan bijwerkingen op het hartgeven. Clomipramine versterkt deze bijwerking. Overleg met uw arts of apotheker.
ritonavir (Norvir), een middel tegen virusinfecties, zoals het HIV, kan de bijwerkingen van clomipramine versterken.

cimetidine (Tagamet), een middel tegen overtollig maagzuur. Door dit middel kan de hoeveelheid nortriptyline in uw bloed te hoog worden. Overleg hierover met uw arts, misschien kan deze u een ander middel tegen overtollig maagzuur voorschrijven.
4. Als ik dit middel gebruik, mag ik dan…
autorijden?
Rijd geen auto, zeker gedurende de eerste weken dat u dit middel gebruikt. Kijk na twee weken hoeveel last u heeft van sufheid of wazig zien. Meent u dat u kunt autorijden, vraag dan iemand om de eerste keren naast u te zitten en uw rijvaardigheid te beoordelen. Voor uzelf is het vaak moeilijk te zien of u minder goed rijdt.

Tips voor als u na enige tijd wilt autorijden
Rijd niet als u onscherp ziet, slaperig of duizelig bent, moeite hebt u te concentreren of wakker te blijven, of als u niet weet langs welke route u naar een bestemming bent gereden.

Drink absoluut geen alcohol als u gaat rijden. Alcohol versterkt de versuffende bijwerking van dit middel in sterke mate.
Rijd niet langer dan één uur, ook al voelt u zich goed.

Rijd niet ’s nachts of bij slecht weer.
alcohol drinken?
Alcohol versterkt het versuffende effect van dit middel. Ook als u hier niets meer van merkt omdat u gewend bent geraakt aan dit middel, kunt u door het gebruik van alcohol erg suf worden. Beperk daarom het gebruik van alcohol en drink het liever niet.

alles eten?
Eet geen grapefruit en drink geen grapefruitsap. Grapefruit versterkt de werking van dit middel, waardoor bijwerkingen kunnen ontstaan. Start niet met het gebruik als u in de twee voorafgaande dagen grapefruit heeft gegeten of gedronken. Mocht u stoppen met dit middel dan kunt u vanaf een dag daarna weer grapefruit eten of drinken

5. Kan ik dit middel gebruiken als ik zwanger ben, wil worden of borstvoeding geef?
Zwangerschap
Over het gebruik van dit middel tijdens de zwangerschap is nog te weinig bekend om met zekerheid te kunnen stellen dat het veilig is. Wel is bekend dat het via de placenta uw kind kan bereiken. Tijdens de zwangerschap mag u het uitsluitend onder nauwgezette begeleiding van uw arts gebruiken. Laat daarom direct uw arts weten dat u zwanger bent, of dit binnenkort wilt worden. Zo mogelijk kunt u (tijdelijk) overstappen op een ander middel.

Borstvoeding

Gebruik dit middel NIET als u borstvoeding geeft, of stop de borstvoeding. Dit middel komt in de moedermelk. Het kan dan bijwerkingen bij het kind geven. Wilt u borstvoeding geven, overleg dan met uw arts of apotheker. Mogelijk kan de arts u (tijdelijk) een ander middel voorschrijven, dat u wel veilig kunt gebruiken.
6. Hoe moet ik dit middel gebruiken?
Hoe?
Kijk voor de juiste dosering op het etiket van de apotheek.

Wanneer?
U kunt dit middel zowel voor, tijdens als na de maaltijd innemen. Voedsel heeft geen invloed op de opname in het lichaam.

Gewone (snel oplosbare) tabletten kunt u over de dag verdelen.

Tabletten met vertraagde afgifte (Retard of MGA) geven de werkzame stof geleidelijk af aan het lichaam. Daardoor heeft u aan één tablet per dag voldoende. Deze kunt u het beste innemen vòòr het slapen gaan.

Hoe lang?
Depressiviteit. Als het middel na zes weken geen effect heeft is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts. Bespreek gedurende de hele behandeling alle veranderingen in uw gedrag of stemming steeds met uw arts. Het kan zijn dat u niet goed of onvoldoende op dit middel reageert en misschien meer baat zult vinden bij een ander middel. Na verbetering van de klachten moet u het meestal zes maanden of langer blijven gebruiken. Anders heeft u kans dat de depressie terugkomt.

Zenuwpijn, narcolepsie. Gebruik dit middel zolang u last blijft houden van de zenuwpijn. Dit is vaak meerdere maanden tot jaren.

Dwangneurose. Als het middel na drie maanden nog geen effect heeft, is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts.

Paniekstoornis. Als het middel na zes tot acht weken nog geen effect heeft, is het waarschijnlijk niet zinvol ermee door te gaan. Spreek hierover met uw arts. Na verbetering van de klachten moet u het meestal nog negen maanden tot een jaar blijven gebruiken.
7. Wat moet ik doen als ik een dosis ben vergeten?
Het is belangrijk dit middel consequent in te nemen. Mocht u toch een dosis vergeten zijn:

Als u dit middel drie keer per dag gebruikt

Duurt het nog meer dan twee uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan twee uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Als u dit middel twee keer per dag gebruikt

Duurt het nog meer dan vier uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan vier uur? Sla de vergeten dosis dan over.

Als u dit middel één keer per dag gebruikt
Duurt het nog meer dan acht uur voor u de volgende dosis normaal inneemt? Neem de vergeten dosis dan alsnog in. Duurt het nog minder dan acht uur? Sla de vergeten tablet dan over.

8. Kan ik zomaar met dit middel stoppen?
Nee, bouw bij voorkeur langzaam af over een periode van vier weken. Na plotseling stoppen krijgen sommige mensen last van angst, slapeloosheid, onrust, duizeligheid, hoofdpijn, spierpijn, misselijkheid en zweten. Deze verschijnselen treden vaak pas één tot twee dagen na plotseling stoppen op en zijn na twee tot drie weken meestal over.

Niet iedereen heeft even veel last van ontwenningsverschijnselen. Kijk daarom hoe u reageert als u de dosering iets vermindert. Als u er geen last van heeft kunt u misschien sneller afbouwen. Vraag uw arts hierbij om advies.

Als u dit middel gebruikt tegen een depressie: wees erop bedacht dat het effect van clomipramine pas na ongeveer zes weken maximaal is en dat het middel daarna nog minstens zes maanden moet blijven gebruiken. Als u eerder stopt, heeft u kans dat de depressiviteit terugkomt. Als u dit middel gebruikt tegen een depressie, wordt het gebruik wel vaak over een periode van enkele maanden afgebouwd, om te voorkomen dat de verschijnselen van de depressie terugkomen.
Bron: http://www.apotheek.nl